Trong thực tiễn giao dịch dân sự và thương mại, không ít trường hợp các bên để hợp đồng hết hạn nhưng vẫn tiếp tục thực hiện, sau đó mới lập văn bản gia hạn và yêu cầu công chứng. Việc công chứng hợp đồng gia hạn sau thời điểm hết hạn đặt ra nhiều vấn đề pháp lý liên quan đến hiệu lực của hợp đồng gốc, tính hợp pháp của thỏa thuận gia hạn và trách nhiệm của các bên khi phát sinh tranh chấp. Nếu không được nhìn nhận đúng bản chất, giao dịch rất dễ bị hiểu sai là vô hiệu hoặc trái pháp luật. Bài viết dưới đây phân tích toàn diện các khía cạnh pháp lý của việc công chứng hợp đồng gia hạn sau thời điểm hết hạn theo quy định hiện hành.
Hợp đồng gia hạn là sự thỏa thuận của các bên nhằm kéo dài thời hạn thực hiện hợp đồng đã được giao kết trước đó. Về bản chất, hợp đồng gia hạn không làm phát sinh một quan hệ pháp lý hoàn toàn mới, mà điều chỉnh yếu tố thời gian của quan hệ hợp đồng đã tồn tại.
Theo “Điều 385 Bộ luật Dân sự 2015”, hợp đồng là sự thỏa thuận về việc xác lập, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự. Gia hạn hợp đồng được xem là một dạng sửa đổi hợp đồng, làm thay đổi thời hạn thực hiện nghĩa vụ.
Hợp đồng đã hết hạn có còn cơ sở để gia hạn hay không?
Phân biệt hết hạn hợp đồng và chấm dứt hợp đồng
Một sai lầm phổ biến là đồng nhất hết hạn hợp đồng với chấm dứt hợp đồng.
Theo “Điều 422 Bộ luật Dân sự 2015”, hợp đồng chấm dứt trong một số trường hợp như hoàn thành nghĩa vụ, hủy bỏ, đơn phương chấm dứt hoặc theo thỏa thuận. Việc hết hạn chỉ làm chấm dứt hiệu lực thời gian, không đương nhiên làm mất đi khả năng thỏa thuận lại, nếu:
Các bên chưa thanh lý hợp đồng;
Quan hệ hợp đồng chưa được xác định là đã hoàn toàn chấm dứt;
Các bên vẫn tiếp tục thực hiện nghĩa vụ trên thực tế.
Trong những trường hợp này, việc thỏa thuận gia hạn sau thời điểm hết hạn không bị pháp luật cấm.
Gia hạn sau khi hết hạn có phải là hợp đồng mới?
Về mặt pháp lý, nếu các bên thỏa thuận gia hạn sau khi hợp đồng đã hết hạn, nội dung gia hạn có thể được xem xét theo hai cách:
Là phụ lục hoặc văn bản sửa đổi hợp đồng cũ, nếu các bên thể hiện rõ ý chí tiếp tục quan hệ hợp đồng trước đó;
Hoặc là hợp đồng mới, nếu nội dung gia hạn làm thay đổi căn bản quyền, nghĩa vụ ban đầu.
Việc xác định bản chất này có ý nghĩa quyết định đối với hiệu lực của văn bản công chứng.
Công chứng hợp đồng gia hạn sau thời điểm hết hạn có hợp pháp không?
Theo “Điều 5 Luật Công chứng 2014”, văn bản công chứng có hiệu lực kể từ thời điểm được công chứng, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.
Pháp luật hiện hành không cấm công chứng hợp đồng gia hạn sau thời điểm hết hạn, với điều kiện:
Nội dung gia hạn không vi phạm điều cấm của luật;
Các bên có đầy đủ năng lực hành vi dân sự tại thời điểm công chứng;
Việc gia hạn phản ánh đúng ý chí tự nguyện của các bên.
Do đó, thời điểm hết hạn của hợp đồng gốc không phải là căn cứ tự động để từ chối công chứng.
>>> Xem thêm: Chia sẻ bí quyết chọndịch vụ sổ đỏ để tránh phát sinh chi phí ẩn
Rủi ro pháp lý thường gặp khi công chứng gia hạn sau thời điểm hết hạn
Rủi ro về khoảng trống pháp lý giữa hai thời điểm
Khoảng thời gian từ khi hợp đồng hết hạn đến khi văn bản gia hạn được công chứng có thể trở thành khoảng trống pháp lý, dễ phát sinh tranh chấp về:
Nghĩa vụ phát sinh trong giai đoạn này;
Trách nhiệm bồi thường nếu có vi phạm;
Việc xác định hợp đồng có còn hiệu lực hay không.
Trong trường hợp này, thời điểm công chứng văn bản gia hạn không làm hồi tố hiệu lực, trừ khi các bên có thỏa thuận rõ ràng và thỏa thuận đó không trái pháp luật.
việc công chứng gia hạn sau đó có thể bị cho là nhằm hợp thức hóa hành vi vi phạm nghĩa vụ, đặc biệt khi tranh chấp phát sinh với người thứ ba hoặc cơ quan nhà nước.
>>> Xem thêm: Người nước ngoài có được đứng tên khi làm công chứng thừa kế ở Việt Nam không?
Trách nhiệm của công chứng viên khi công chứng hợp đồng gia hạn muộn
Theo “Điều 7 Luật Công chứng 2014”, công chứng viên có nghĩa vụ kiểm tra tính hợp pháp của nội dung hợp đồng và giải thích hậu quả pháp lý cho người yêu cầu công chứng.
Trong trường hợp gia hạn sau thời điểm hết hạn, công chứng viên cần:
Làm rõ tình trạng thực hiện hợp đồng gốc;
Giải thích rõ rằng văn bản gia hạn chỉ có hiệu lực từ thời điểm công chứng;
Khuyến nghị các bên thỏa thuận rõ về quyền, nghĩa vụ trong khoảng thời gian đã hết hạn.
Việc không làm rõ các vấn đề này có thể dẫn đến trách nhiệm pháp lý khi phát sinh tranh chấp.
Ví dụ thực tiễn
Một hợp đồng thuê nhà có thời hạn đến ngày 31/12/2023. Sau thời điểm này, bên thuê vẫn tiếp tục sử dụng nhà, bên cho thuê vẫn nhận tiền thuê. Đến tháng 3/2024, các bên lập văn bản gia hạn hợp đồng và yêu cầu công chứng.
Khi phát sinh tranh chấp, Tòa án xác định:
Quan hệ thuê nhà vẫn tồn tại trên thực tế sau khi hết hạn;
Văn bản gia hạn được công chứng tháng 3/2024 có hiệu lực từ thời điểm công chứng;
Quyền và nghĩa vụ trong giai đoạn từ 1/1 đến trước thời điểm công chứng được xác định theo hành vi thực tế của các bên.
Một số lưu ý thực tiễn để hạn chế rủi ro
Không nên để hợp đồng hết hạn mới tiến hành gia hạn;
Nếu đã hết hạn, cần làm rõ bằng văn bản về nghĩa vụ phát sinh trong thời gian quá hạn;
Ghi nhận rõ thời điểm bắt đầu hiệu lực của việc gia hạn;
Công chứng viên cần lưu trữ đầy đủ hồ sơ thể hiện ý chí tiếp tục hợp đồng.
Kết luận
Công chứng hợp đồng gia hạn sau thời điểm hết hạn không bị pháp luật cấm, nhưng tiềm ẩn nhiều rủi ro nếu không xác định đúng bản chất pháp lý của quan hệ hợp đồng và thời điểm phát sinh hiệu lực. Việc nhận diện rõ khoảng trống pháp lý và xử lý chặt chẽ nội dung gia hạn là yếu tố then chốt để bảo đảm an toàn pháp lý cho giao dịch.
Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay vớiVăn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!
Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.
Sao y chứng thực giấy tờ, tài liệu
