Rủi ro pháp lý từ thời điểm công chứng chi tiết năm 2026

Thời điểm công chứng thường được xem là mốc “hoàn tất” của giao dịch dân sự có yêu cầu công chứng. Tuy nhiên, trong thực tiễn xét xử và thanh tra hoạt động công chứng, không ít tranh chấp phát sinh chỉ vì xác định sai, ghi nhận không chính xác hoặc hiểu không đúng ý nghĩa pháp lý của thời điểm công chứng. Những rủi ro này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu lực hợp đồng mà còn kéo theo trách nhiệm pháp lý của các bên tham gia giao dịch và cả công chứng viên. Bài viết dưới đây phân tích một cách tổng hợp các rủi ro pháp lý thường gặp liên quan đến thời điểm công chứng, dựa trên quy định pháp luật hiện hành và thực tiễn áp dụng.

>>> Xem thêm: Văn phòng công chứng nào uy tín khi bạn cần công chứng gấp hợp đồng mua bán nhà đất?

Cơ sở pháp lý điều chỉnh thời điểm công chứng

thời điểm công chứng

Theo “Điều 5 Luật Công chứng 2014”, văn bản công chứng có hiệu lực kể từ thời điểm được công chứng, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.

Bên cạnh đó, “Điều 401 Bộ luật Dân sự 2015” quy định thời điểm giao kết hợp đồng là thời điểm bên sau cùng ký vào hợp đồng, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác.

Sự kết hợp giữa hai quy định này cho thấy:

Thời điểm công chứng không phải lúc nào cũng trùng với thời điểm giao kết hợp đồng,
Nhưng lại là mốc quan trọng để xác lập giá trị pháp lý đầy đủ và giá trị chứng cứ của giao dịch.

Chính sự giao thoa này là nguyên nhân phát sinh nhiều rủi ro pháp lý trong thực tiễn.

Rủi ro pháp lý khi xác định sai thời điểm công chứng

Rủi ro về hiệu lực của hợp đồng

Một trong những rủi ro phổ biến nhất là việc xác định sai thời điểm công chứng dẫn đến tranh chấp về hiệu lực hợp đồng.

Trong nhiều vụ việc, các bên cho rằng hợp đồng đã có hiệu lực từ thời điểm ký tay, trong khi pháp luật lại yêu cầu hiệu lực chỉ phát sinh từ thời điểm công chứng. Điều này đặc biệt phổ biến trong:

Hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất;
Hợp đồng thế chấp bất động sản;
Hợp đồng tặng cho tài sản phải đăng ký.

Nếu tại thời điểm công chứng, tài sản không đủ điều kiện giao dịch hoặc chủ thể không đủ năng lực hành vi dân sự, hợp đồng có nguy cơ bị tuyên vô hiệu, dù các bên đã ký kết trước đó.

Rủi ro khi thời điểm công chứng không phản ánh đúng thực tế ký kết

Công chứng khi các bên không ký cùng thời điểm

Trong thực tế, có trường hợp các bên ký vào hợp đồng ở các thời điểm khác nhau, thậm chí ký ngoài trụ sở, sau đó mới thực hiện công chứng. Nếu thời điểm công chứng không phản ánh đúng trình tự ký kết, rủi ro phát sinh khi:

Một bên thay đổi ý chí trước thời điểm công chứng;
Một bên mất năng lực hành vi dân sự hoặc qua đời trước khi công chứng;
Giấy ủy quyền hết hiệu lực trước thời điểm công chứng.

Khi tranh chấp xảy ra, Tòa án sẽ xem xét tính hợp pháp của ý chí tại đúng thời điểm công chứng, chứ không căn cứ vào thời điểm các bên ký trước đó.

>>> Xem thêm: Khi nào nên sử dụng dịch vụ làm sổ đỏ thay vì tự làm?

Rủi ro liên quan đến giấy tờ pháp lý hết hiệu lực tại thời điểm công chứng

thời điểm công chứng

Một rủi ro pháp lý nghiêm trọng là việc công chứng hợp đồng khi:

Giấy tờ tùy thân cận ngày hết hạn;
Giấy ủy quyền đã hết hiệu lực;
Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đang bị xem xét thu hồi, phong tỏa.

Theo “Điều 7 Luật Công chứng 2014”, công chứng viên phải kiểm tra tính hợp pháp của hồ sơ tại thời điểm công chứng. Nếu giấy tờ hợp lệ trước đó nhưng không còn hợp lệ tại thời điểm công chứng, văn bản công chứng có nguy cơ bị tuyên vô hiệu, kéo theo trách nhiệm bồi thường.

Rủi ro trong trường hợp pháp luật thay đổi ngay sau thời điểm công chứng

Thực tiễn cho thấy nhiều giao dịch được công chứng ngay trước thời điểm pháp luật mới có hiệu lực. Trong trường hợp này, rủi ro phát sinh khi:

Các bên hiểu nhầm rằng pháp luật mới áp dụng hồi tố;
Một bên cho rằng giao dịch trái với chính sách quản lý mới.

Nguyên tắc áp dụng pháp luật xác định rằng tính hợp pháp của giao dịch được đánh giá tại thời điểm công chứng, không phụ thuộc vào thay đổi pháp luật sau đó, trừ trường hợp có quy định hồi tố rõ ràng. Tuy nhiên, sự thiếu hiểu biết về nguyên tắc này thường dẫn đến khiếu kiện kéo dài.

Xem thêm: Hộ chiếu hết hạn phải làm thế nào?

Rủi ro pháp lý trong thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm

Thời điểm công chứng còn là căn cứ quan trọng trong hoạt động thanh tra, kiểm tra công chứng.

Nếu thời điểm công chứng:

Ghi chép không chính xác;
Không thống nhất giữa hợp đồng, sổ công chứng và hồ sơ lưu trữ;
Có dấu hiệu chỉnh sửa, bổ sung sau khi công chứng,

thì tổ chức hành nghề công chứng và công chứng viên có thể bị xử lý theo quy định tại “Điều 15 và Điều 38 Luật Công chứng 2014”, thậm chí phát sinh trách nhiệm bồi thường hoặc trách nhiệm kỷ luật.

>>> Xem thêm: Công chứng uỷ quyền quản lý tài sản – hướng dẫn chi tiết

Rủi ro trong việc xác định lỗi và trách nhiệm bồi thường

Trong các tranh chấp dân sự, thời điểm công chứng thường được sử dụng để:

Xác định lỗi cố ý hay vô ý của các bên;
Phân định trách nhiệm giữa người yêu cầu công chứng và công chứng viên;
Xác định thời điểm phát sinh thiệt hại.

Nếu thời điểm công chứng bị xác định sai hoặc không rõ ràng, việc quy kết trách nhiệm bồi thường trở nên phức tạp, làm kéo dài thời gian giải quyết tranh chấp.

Ví dụ thực tiễn

Một hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất được công chứng vào ngày 30/6. Ngày 1/7, quyết định phong tỏa thửa đất có hiệu lực do liên quan đến vụ án khác. Bên chuyển nhượng sau đó khiếu kiện cho rằng hợp đồng vô hiệu vì tài sản bị phong tỏa.

Tòa án đã căn cứ vào thời điểm công chứng để xác định rằng tại thời điểm 30/6, thửa đất chưa bị phong tỏa, các điều kiện giao dịch hợp pháp. Do đó, hợp đồng không bị vô hiệu, và yêu cầu khởi kiện không được chấp nhận.

Một số khuyến nghị hạn chế rủi ro pháp lý

Ghi nhận chính xác, thống nhất thời điểm công chứng trong mọi tài liệu;
Kiểm tra kỹ hiệu lực giấy tờ tại đúng thời điểm công chứng;
Tránh công chứng cận ngày hết hạn giấy tờ quan trọng;
Lưu trữ đầy đủ hồ sơ công chứng để chứng minh diễn biến tại thời điểm công chứng;
Giải thích rõ cho các bên về ý nghĩa pháp lý của thời điểm công chứng.

Kết luận

Thời điểm công chứng là mốc pháp lý có ý nghĩa quyết định, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu lực giao dịch, trách nhiệm pháp lý và sự ổn định của quan hệ dân sự. Việc nhận diện đầy đủ các rủi ro pháp lý liên quan đến thời điểm công chứng không chỉ giúp các bên phòng ngừa tranh chấp mà còn góp phần nâng cao chất lượng và tính an toàn của hoạt động công chứng trong thực tiễn.

Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay với Văn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!

Các bài viết liên quan:

>>> Sau bao lâu được bán nhà ở xã hội?

>>> Tranh chấp đất liền kề: thủ tục đo đạc và xác minh mốc giới

>>> Những điều cần xác minh kỹ khi làm thủ tục công chứng

>>> Công chứng văn bản chấm dứt hợp đồng quy trình công chứng nhỏ gọn

>>> Điều kiện chuyển nhượng tài sản trong hợp đồng mua bán nhà

VĂN PHÒNG CÔNG CHỨNG NGUYỄN HUỆ

Miễn phí dịch vụ công chứng tại nhà

Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.

Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.