Điều kiện phát sinh sau công chứng chi tiết

Trong thực tiễn giao dịch dân sự, nhiều hợp đồng được công chứng trong khi các bên thỏa thuận rằng quyền, nghĩa vụ hoặc hiệu lực của hợp đồng sẽ phát sinh khi một điều kiện nhất định xảy ra trong tương lai. Việc công chứng hợp đồng có điều kiện phát sinh sau tưởng chừng đơn giản nhưng lại tiềm ẩn không ít rủi ro pháp lý liên quan đến hiệu lực giao dịch, thời điểm xác lập quyền và trách nhiệm của các bên. Đặc biệt, khi tranh chấp phát sinh, việc hiểu sai mối quan hệ giữa thời điểm công chứng và thời điểm điều kiện được đáp ứng thường là nguyên nhân dẫn đến khiếu kiện kéo dài. Bài viết phân tích toàn diện các vấn đề pháp lý đặt ra khi công chứng hợp đồng có điều kiện phát sinh sau theo quy định pháp luật hiện hành.

>>> Xem thêm: Những lỗi thường gặp khi đến văn phòng công chứng và cách khắc phục

Khái niệm hợp đồng có điều kiện phát sinh sau

Điều kiện phát sinh sau công chứng

Theo “Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015”, một giao dịch dân sự có hiệu lực khi đáp ứng đủ điều kiện về chủ thể, ý chí và nội dung. Đồng thời, “Điều 120 Bộ luật Dân sự 2015” quy định giao dịch dân sự có điều kiện là giao dịch mà việc phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ phụ thuộc vào việc xảy ra hoặc không xảy ra một sự kiện nhất định trong tương lai.

Điều kiện phát sinh sau thường gặp trong thực tiễn như:

Hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất có hiệu lực sau khi hoàn tất thủ tục tách thửa;
Hợp đồng mua bán tài sản có hiệu lực sau khi được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận;
Hợp đồng góp vốn có hiệu lực khi dự án được cấp phép đầu tư.

Thời điểm công chứng và điều kiện phát sinh sau có mâu thuẫn không?

Theo “Điều 5 Luật Công chứng 2014”, văn bản công chứng có hiệu lực kể từ thời điểm được công chứng, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.

Quy định này thường gây nhầm lẫn rằng: hợp đồng có hiệu lực ngay tại thời điểm công chứng, bất kể điều kiện phát sinh sau. Tuy nhiên, cần phân biệt rõ:

Hiệu lực của văn bản công chứng (giá trị chứng cứ, giá trị thi hành);
Hiệu lực thực hiện quyền, nghĩa vụ theo hợp đồng.

Trong hợp đồng có điều kiện phát sinh sau, văn bản công chứng có giá trị pháp lý kể từ thời điểm công chứng, nhưng quyền và nghĩa vụ của các bên chỉ phát sinh khi điều kiện được đáp ứng, nếu điều kiện đó hợp pháp.

Rủi ro pháp lý khi công chứng hợp đồng có điều kiện phát sinh sau

Rủi ro bị nhầm lẫn về thời điểm có hiệu lực

Một rủi ro phổ biến là các bên hoặc người thứ ba hiểu rằng hợp đồng đã phát sinh hiệu lực đầy đủ ngay khi công chứng, trong khi điều kiện phát sinh chưa xảy ra. Điều này dễ dẫn đến:

Việc thực hiện nghĩa vụ sớm hoặc trái thỏa thuận;
Tranh chấp về quyền định đoạt tài sản;
Hiểu sai thời điểm xác lập quyền sở hữu, quyền sử dụng.

Khi tranh chấp xảy ra, Tòa án sẽ căn cứ vào nội dung điều kiện trong hợp đồng và thời điểm điều kiện được đáp ứng, chứ không chỉ căn cứ vào thời điểm công chứng.

>>> Xem thêm: Thủ tục chuyển nhượng đất đai thuận tiện hơn khi có dịch vụ sổ đỏ hỗ trợ

Rủi ro điều kiện phát sinh vi phạm điều cấm của luật

Theo “Điều 120 Bộ luật Dân sự 2015”, điều kiện của giao dịch không được trái pháp luật, không trái đạo đức xã hội.

Trong thực tế, có những điều kiện phát sinh sau được thỏa thuận nhưng:

Phụ thuộc vào quyết định hành chính chưa có cơ sở pháp lý;
Gắn với việc né tránh nghĩa vụ tài chính;
Mang tính “hợp thức hóa” tình trạng pháp lý chưa đủ điều kiện giao dịch.

Nếu điều kiện phát sinh sau bị xác định là trái pháp luật, toàn bộ giao dịch có thể bị tuyên vô hiệu, dù đã được công chứng.

Trách nhiệm của công chứng viên khi công chứng hợp đồng có điều kiện phát sinh sau

Điều kiện phát sinh sau công chứng

Theo “Điều 7 Luật Công chứng 2014”, công chứng viên có nghĩa vụ kiểm tra tính hợp pháp của nội dung hợp đồng và giải thích rõ hậu quả pháp lý cho người yêu cầu công chứng.

Trong trường hợp hợp đồng có điều kiện phát sinh sau, công chứng viên cần đặc biệt lưu ý:

Đánh giá tính hợp pháp của điều kiện được thỏa thuận;
Giải thích rõ sự khác nhau giữa thời điểm công chứng và thời điểm phát sinh quyền, nghĩa vụ;
Ghi nhận rõ ràng điều kiện phát sinh trong nội dung hợp đồng.

Xem thêm: 03 rủi ro khi thuê nhà không làm hợp đồng thuê nhà

Nếu công chứng viên bỏ qua các dấu hiệu rủi ro này, trách nhiệm pháp lý có thể phát sinh khi hợp đồng bị tuyên vô hiệu.

>>> Xem thêm: Công chứng ngoài trụ sở tại bệnh viện – Hỗ trợ cấp tốc, hợp pháp

Thời điểm công chứng và xác định hiệu lực khi điều kiện xảy ra

Khi điều kiện phát sinh sau được đáp ứng, hiệu lực thực hiện hợp đồng được xác lập từ thời điểm điều kiện xảy ra, không hồi tố về thời điểm công chứng, trừ khi các bên có thỏa thuận khác và thỏa thuận đó không trái pháp luật.

Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc:

Xác định thời điểm phát sinh nghĩa vụ thanh toán;
Xác định thời điểm chuyển quyền sở hữu, quyền sử dụng;
Xác định trách nhiệm bồi thường nếu có vi phạm.

Ví dụ thực tiễn

Một hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất được công chứng với điều khoản: “Hợp đồng chỉ phát sinh hiệu lực sau khi thửa đất được cơ quan có thẩm quyền cho phép chuyển mục đích sử dụng”.

Hợp đồng được công chứng tháng 3, nhưng đến tháng 9 việc chuyển mục đích mới được chấp thuận. Trong khoảng thời gian này, bên chuyển nhượng tiếp tục quản lý, sử dụng đất. Khi phát sinh tranh chấp, Tòa án xác định rằng:

Văn bản công chứng có giá trị pháp lý từ tháng 3;
Quyền và nghĩa vụ chuyển nhượng chỉ phát sinh từ tháng 9 – thời điểm điều kiện được đáp ứng.

Một số lưu ý thực tiễn để hạn chế rủi ro

Soạn thảo điều kiện phát sinh sau một cách rõ ràng, cụ thể;
Tránh các điều kiện phụ thuộc hoàn toàn vào ý chí một bên;
Ghi nhận rõ hậu quả pháp lý nếu điều kiện không xảy ra;
Công chứng viên cần giải thích và lưu vết đầy đủ trong hồ sơ công chứng.

Kết luận

Công chứng hợp đồng khi có điều kiện phát sinh sau là hình thức giao dịch hợp pháp, nhưng tiềm ẩn nhiều rủi ro nếu không hiểu đúng mối quan hệ giữa thời điểm công chứng và thời điểm điều kiện được đáp ứng. Việc nhận diện, phân tích đúng bản chất pháp lý của điều kiện phát sinh sau là cơ sở quan trọng để bảo đảm an toàn pháp lý cho giao dịch và hạn chế tranh chấp phát sinh.

Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay với Văn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!

Các bài viết liên quan:

>>> Sau bao lâu được bán nhà ở xã hội?

>>> Tranh chấp đất liền kề: thủ tục đo đạc và xác minh mốc giới

>>> Những điều cần xác minh kỹ khi làm thủ tục công chứng

>>> Công chứng văn bản chấm dứt hợp đồng quy trình công chứng nhỏ gọn

>>> Điều kiện chuyển nhượng tài sản trong hợp đồng mua bán nhà

VĂN PHÒNG CÔNG CHỨNG NGUYỄN HUỆ

Miễn phí dịch vụ công chứng tại nhà

Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.

Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.