Công chứng khi đang bị kiểm tra pháp lý

Trong thực tiễn hành nghề công chứng và giao kết hợp đồng dân sự, không hiếm trường hợp các bên tiến hành công chứng đúng vào thời điểm tài sản, chủ thể hoặc hoạt động liên quan đang bị cơ quan nhà nước kiểm tra. Giai đoạn “bị kiểm tra” tuy chưa phải là giai đoạn áp dụng biện pháp cưỡng chế hay xử lý vi phạm, nhưng lại tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý nếu việc công chứng không được thực hiện thận trọng. Bài viết này phân tích các vấn đề pháp lý đặt ra khi công chứng hợp đồng trong giai đoạn bị kiểm tra, trên cơ sở pháp luật hiện hành và thực tiễn giải quyết tranh chấp.

>>> Xem thêm: Khi nào nên đến văn phòng công chứng để tránh tranh chấp sau này?

Khái quát về “giai đoạn bị kiểm tra” trong giao dịch dân sự

kiểm tra pháp lý

“Giai đoạn bị kiểm tra” được hiểu là khoảng thời gian cơ quan nhà nước có thẩm quyền đang tiến hành hoạt động kiểm tra, thanh tra, xác minh hoặc rà soát đối với:

Tài sản là đối tượng của giao dịch;
Chủ thể tham gia giao dịch (cá nhân, doanh nghiệp);
Hoạt động quản lý, sử dụng tài sản hoặc hoạt động kinh doanh liên quan.

Ở giai đoạn này, chưa có quyết định xử lý, phong tỏa hay cấm giao dịch, nhưng đã xuất hiện nguy cơ thay đổi tình trạng pháp lý của tài sản hoặc chủ thể trong tương lai gần.

Căn cứ pháp lý điều chỉnh việc công chứng trong giai đoạn bị kiểm tra

Theo “Điều 5 Luật Công chứng 2014”, văn bản công chứng có hiệu lực kể từ thời điểm được công chứng, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.

Bên cạnh đó, “Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015” quy định điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự, bao gồm:

Chủ thể có năng lực pháp luật và năng lực hành vi dân sự phù hợp;
Chủ thể tham gia giao dịch hoàn toàn tự nguyện;
Mục đích, nội dung giao dịch không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội.

Pháp luật hiện hành không có quy định cấm công chứng hợp đồng chỉ vì tài sản hoặc chủ thể đang bị kiểm tra, nếu tại thời điểm công chứng các điều kiện nêu trên vẫn được bảo đảm.

>>> Xem thêm: Thời gian xử lý hồ sơ khi dùng dịch vụ sổ đỏ có nhanh hơn tự làm không?

Rủi ro pháp lý khi công chứng hợp đồng trong giai đoạn bị kiểm tra

Rủi ro về hiệu lực hợp đồng nếu sau đó có quyết định xử lý

Một trong những rủi ro lớn nhất là việc quyết định xử lý được ban hành sau thời điểm công chứng, như:

Quyết định thu hồi đất;
Quyết định phong tỏa tài sản;
Quyết định xử phạt vi phạm hành chính kèm theo biện pháp khắc phục hậu quả.

Trong trường hợp này, tranh chấp thường xoay quanh câu hỏi: hợp đồng công chứng trước đó có bị vô hiệu hay không?

Nguyên tắc chung là tính hợp pháp của hợp đồng được đánh giá tại thời điểm công chứng, không căn cứ vào các quyết định phát sinh sau đó, trừ trường hợp chứng minh được rằng tại thời điểm công chứng, giao dịch đã vi phạm điều cấm của luật hoặc có hành vi che giấu thông tin trọng yếu.

Rủi ro bị cho là giao dịch nhằm tẩu tán tài sản

Nếu công chứng hợp đồng trong giai đoạn bị kiểm tra và ngay sau đó có quyết định xử lý bất lợi, giao dịch rất dễ bị nghi ngờ là:

Nhằm trốn tránh nghĩa vụ tài chính;
Nhằm tẩu tán tài sản;
Nhằm né tránh trách nhiệm pháp lý.

Khi đó, thời điểm công chứng trở thành căn cứ để Tòa án xem xét ý chí chủ quan của các bên, đặc biệt là việc họ có biết hoặc phải biết về nguy cơ xử lý hay không.

Trách nhiệm của công chứng viên khi công chứng trong giai đoạn bị kiểm tra

kiểm tra pháp lý

Theo “Điều 7 Luật Công chứng 2014”, công chứng viên có nghĩa vụ kiểm tra tính hợp pháp của hồ sơ và giải thích rõ quyền, nghĩa vụ, hậu quả pháp lý cho người yêu cầu công chứng.

Trong giai đoạn bị kiểm tra, công chứng viên cần đặc biệt lưu ý:

Kiểm tra thông tin về tình trạng tranh chấp, phong tỏa, kê biên;
Đánh giá dấu hiệu rủi ro bất thường của giao dịch;
Ghi nhận đầy đủ diễn biến công chứng trong hồ sơ lưu trữ.

Nếu tại thời điểm công chứng không có quyết định hạn chế giao dịch, công chứng viên không đương nhiên chịu trách nhiệm chỉ vì giao dịch được công chứng trong giai đoạn bị kiểm tra.

Xem thêm: Thuế chuyển nhượng bất động sản được tính dựa trên giá nào?

>>> Xem thêm: Ưu và nhược điểm của công chứng tại nhà so với công chứng tại văn phòng

Thời điểm công chứng và việc phân định trách nhiệm khi phát sinh tranh chấp

Khi tranh chấp xảy ra, thời điểm công chứng được sử dụng để:

Xác định tình trạng pháp lý của tài sản tại thời điểm xác lập giao dịch;
Phân định lỗi giữa các bên tham gia giao dịch;
Xác định có hay không lỗi của công chứng viên trong việc xác minh hồ sơ.

Nếu chứng minh được rằng tại thời điểm công chứng:

Không có quyết định cấm, tạm dừng giao dịch;
Không có căn cứ pháp lý buộc phải từ chối công chứng;

thì việc hợp đồng bị tranh chấp sau đó không làm phát sinh trách nhiệm pháp lý tự động đối với tổ chức hành nghề công chứng.

Ví dụ thực tiễn

Một doanh nghiệp ký hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất và được công chứng trong thời gian đang bị cơ quan thuế kiểm tra việc sử dụng đất. Hai tháng sau, cơ quan có thẩm quyền ban hành quyết định truy thu tiền sử dụng đất và áp dụng biện pháp khắc phục.

Bên chuyển nhượng khởi kiện yêu cầu tuyên hợp đồng vô hiệu với lý do tài sản đang bị kiểm tra tại thời điểm công chứng. Tòa án xác định rằng:

Tại thời điểm công chứng, chưa có quyết định cấm giao dịch;
Không có căn cứ pháp lý chứng minh giao dịch vi phạm điều cấm.

Do đó, hợp đồng vẫn có hiệu lực, và việc kiểm tra sau đó không làm thay đổi giá trị pháp lý của thời điểm công chứng.

Một số lưu ý thực tiễn khi công chứng trong giai đoạn bị kiểm tra

Xác minh kỹ tình trạng pháp lý tài sản tại thời điểm công chứng;
Yêu cầu các bên cam kết trung thực về thông tin liên quan đến việc kiểm tra;
Ghi nhận đầy đủ nội dung giải thích, cảnh báo rủi ro trong hồ sơ công chứng;
Hạn chế công chứng các giao dịch có dấu hiệu tẩu tán tài sản rõ ràng.

Kết luận

Công chứng hợp đồng trong giai đoạn bị kiểm tra không bị pháp luật cấm, nhưng tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý nếu không đánh giá đúng ý nghĩa của thời điểm công chứng. Việc xác định chính xác tình trạng pháp lý tại thời điểm công chứng là cơ sở quan trọng để bảo vệ hiệu lực hợp đồng, phân định trách nhiệm và hạn chế tranh chấp phát sinh về sau.

Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay với Văn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!

Các bài viết liên quan:

>>> Sau bao lâu được bán nhà ở xã hội?

>>> Tranh chấp đất liền kề: thủ tục đo đạc và xác minh mốc giới

>>> Những điều cần xác minh kỹ khi làm thủ tục công chứng

>>> Công chứng văn bản chấm dứt hợp đồng quy trình công chứng nhỏ gọn

>>> Điều kiện chuyển nhượng tài sản trong hợp đồng mua bán nhà

VĂN PHÒNG CÔNG CHỨNG NGUYỄN HUỆ

Miễn phí dịch vụ công chứng tại nhà

Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.

Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.